top of page
irtibatticaret-logo

İrtibat Ticaret

Hariçte İşleme Rejimi Rehberi: Malınızı Yurt Dışında İşletip Vergi Avantajıyla Geri Getirin

Hariçte İşleme Rejimi Rehberi: Malınızı Yurt Dışında İşletip Vergi Avantajıyla Geri Getirin

Yazarın fotoğrafı: Sinan Sinanoğlu
Sinan Sinanoğlu
11 dakika önce
5 dakikada okunur

Özet: Hariçte İşleme Rejimi (HİR), Türkiye'de serbest dolaşımdaki eşyanızı işlenmek, tamir edilmek ya da yenilenmek üzere geçici olarak yurt dışına göndermenize ve işlem görmüş ürünü ithalat vergilerinden tam veya kısmi muafiyetle geri getirmenize imkân tanıyan bir gümrük rejimidir. İzin belgesi en fazla 12 ay geçerlidir. Başvurular 1 Ekim 2020'den bu yana yalnızca Ticaret Bakanlığı Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden yapılıyor. Bu rehberde rejimin kime uygun olduğunu, izni nereden alacağınızı, vergilerin nasıl hesaplandığını ve belgeyi nasıl kapatacağınızı adım adım anlatıyoruz.



Hariçte İşleme Rejimi nedir?


Ticaret Bakanlığı'nın tanımına göre Hariçte İşleme Rejimi, serbest dolaşımdaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesi'nden geçici olarak ihraç edilmesini ve bu faaliyetler sonucunda elde edilen ürünlerin ithalat vergilerinden tam veya kısmi muafiyetle yeniden serbest dolaşıma girmesini düzenler.


Rejimin yasal çerçevesini 4458 sayılı Gümrük Kanunu, 2007/11864 sayılı Hariçte İşleme Rejimi Kararı ve İhracat 2007/5 sayılı Hariçte İşleme Rejimi Tebliği oluşturuyor.


Kısaca: Dahilde İşleme Rejimi yabancı girdiyi Türkiye'de işleyip ihraç etmeyi kolaylaştırır; Hariçte İşleme Rejimi ise tersini yapar. Türk malını yurt dışında işletir veya tamir ettirir, sonra geri getirirsiniz.



"İşleme faaliyeti" neleri kapsar?


Tebliğ, işleme faaliyetini eşyanın üretilmesi, montajı, işlenmesi, yenilenmesi, tamir edilmesi ve benzeri işlemler olarak tanımlıyor. Gümrük Rehberi'ne göre rejimin amaçları şunlardır:


  • Türkiye dışındaki daha düşük işçilik maliyetinden yararlanmak,

  • Türkiye'de bulunmayan teknoloji ve kalite standartlarından yararlanmak,

  • İthal edilen bir makinenin tamirini kendi üreticisine yaptırmak,

  • Üretimde yerli girdi kullanımını teşvik etmek ve böylece nihai ürünün ithalat vergisini azaltmak.



Kimler hangi durumda kullanır?


En sık karşılaşılan üç senaryo şunlardır:


  1. Yurt dışında işletme / fason: Yerli kumaş, iplik, yarı mamul veya ambalaj yurt dışına gönderilir, işlenmiş ürün olarak geri getirilir.

  2. Tamir: Arızalanan makine, kalıp ya da cihaz üreticisine veya yetkili servisine yollanır, tamir edilip geri gelir.

  3. Maden ve kıymetli metaller: Maden cevheri ve konsantrelerinin izabesi, metal eşyanın ayrıştırılıp yenilenmesi ya da kıymetli maden ve taşların işlenmesi.



İzin nereden alınır?


İznin alındığı yer, faaliyetin türüne göre değişiyor:


Faaliyet

Başvuru yeri

Belge

Hammadde, yarı mamul, mamul, ambalajın ileri düzeyde işlenmesi

Ticaret Bakanlığı (DYS üzerinden)

Hariçte işleme izin belgesi

Maden cevheri/konsantre izabesi, kıymetli maden ve taş işleme

Maden ihracatçı birliklerinin bağlı olduğu ihracatçı birlikleri genel sekreterliği

Hariçte işleme izni

Tamir (garanti, imalat hatası vb. dahil)

İlgili gümrük müdürlüğü

Onaylanan beyanname izin hükmündedir


Ticaret Bakanlığı, izin belgesi başvurularının ve incelemelerinin 1 Ekim 2020'den itibaren sadece Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden yapılacağını duyurdu. Bunun için önce DYS'ye yararlanıcı kaydı yaptırmanız gerekiyor.



İzin hangi şartlarla verilir?


Tebliğe göre başvurular iki kritere göre değerlendirilir:


  • Ayniyet: Geçici ihraç edilen eşyanın, işlem görmüş üründe kullanıldığı tespit edilebilmelidir. Gümrük idaresi bunu seri numarası, etiket, numune, teknik doküman, analiz raporu, sözleşme ve fatura gibi belgelerle kontrol eder.

  • Yerli üreticinin çıkarı: Türkiye'deki üreticilerin temel ekonomik çıkarları olumsuz etkilenmemelidir. Bu konu sektör analiziyle incelenir.


İzin verilirken geçici ihracat eşyası ile ithal edilecek ürünün GTİP'i (8-12'li bazda), adı, verimlilik oranına göre belirlenen miktarı, değeri ve süresi belgeye yazılır.



Rejimin kullanılamadığı durumlar


Aşağıdaki hallerde serbest dolaşımdaki eşya için HİR kullanılamaz:


  • İhracı, ödenmiş ithalat vergilerinin geri verilmesine veya teminata bağlanmış vergilerin kaldırılmasına yol açıyorsa,

  • Eşya, nihai kullanımı nedeniyle tam muafiyetle serbest dolaşıma girmişse ve bu koşulları hâlâ taşıyorsa,

  • İhracı ihracat vergi iadesi gerektiriyorsa veya tarım politikası kapsamında başka bir mali avantaj sağlıyorsa.



Süreler


  • Hariçte işleme izin belgesinin/izninin süresi en fazla 12 aydır.

  • Gerekçeli talep üzerine izin belgesine orijinal sürenin yarısı kadar, izne ise 12 aya kadar ek süre verilebilir (Tebliğ m.9). Mücbir sebep ve fevkalade hallerde ilave süre de mümkündür.

  • Ek süre için en geç belge süresi sonundan itibaren 1 ay içinde başvurmanız gerekir.

  • Süre ve ek süreler belirlenirken Gümrük Kanunu'nun 168. maddesindeki 3 yıllık geri gelme süresi dikkate alınır. Bu süreyi aşarak geri getirilen eşyada usulsüzlük cezası uygulanır ve vergiler tahsil edilir.



Vergiler nasıl hesaplanır?


HİR'in asıl faydası burada ortaya çıkıyor:


  • Kısmi muafiyet (işleme): İşlem görmüş ürünün ithalat vergilerinden, geçici ihraç edilen eşya en son işlendiği ülkeden aynı tarihte ithal edilseydi ödenecek vergi tutarı düşülür. Yani yalnızca yurt dışında eklenen değerin karşılığı vergilendirilir. İkili veya çok taraflı anlaşmalardaki tercihli menşe hükümleri saklıdır.

  • Bedelli tamir: Gümrük kıymeti olarak tamir masrafları esas alınır. Navlun, sigorta ve tamir sırasında yurt dışında ödenen diğer masraflar da hesaba katılır.

  • Bedelsiz tamir: Tamirin garanti, sözleşme, kanuni yükümlülük veya imalat hatası nedeniyle ücretsiz yapıldığını kanıtlarsanız, eşya ithalat vergilerinden tam muaf girer.


Gümrük Rehberi, ithalatın belge sahibi dışında bir firma tarafından da yapılabileceğini ve bu durumda ithal edilen eşyanın tamamı üzerinden KDV tahsil edildiğini belirtiyor. KDV etkisini mali müşavirinizle önceden hesaplayın.



Standart Değişim Sistemi: Makine dururken üretim durmasın


Tamire gönderilen eşyanın yerine, aynı GTİP'te, aynı ticari nitelik ve teknik özellikte bir ikame ürünü geçici olarak ithal edip kullanabilirsiniz. Bu izni gümrük müdürlükleri verir.


  • İkame ürün, teminat verilirse asıl eşya ihraç edilmeden önce de getirilebilir. Bu durumda asıl eşyayı 2 ay içinde ihraç etmeniz gerekir.

  • İkame ürün geçici ithalat rejimi altında en fazla 6 ay kalabilir.



Belge nasıl kapatılır?


  • İşlem görmüş ürün, belge şartlarına uygun olarak Türkiye'ye getirildiğinde taahhüt yerine gelmiş olur.

  • Belge sahibi, belge süresi (ek süreler dahil) sonundan itibaren 1 ay içinde üyesi olduğu ihracatçı birlikleri genel sekreterliğine kapatma başvurusu yapar.

  • Kapatma dosyasında ithalat ve geçici ihracat listeleri ile hammadde sarfiyat tablosu yer alır.

  • Belgede kayıtlı miktar ve değerin üzerinde yapılan ithalatın vergisi tahsil edilir. Belge iptal edilirse, belge kapsamındaki ithalatın vergileri alınır.

  • Belge taahhüt kapatma aşamasına kadar revize edilebilir.



Türk firmaları için ne anlama geliyor? Pratik adımlar


  1. Önce hesap yapın: Yurt dışındaki işçilik ve navlun avantajının, vergi farkı ve belge yükünden büyük olduğunu teklif aşamasında doğrulayın.

  2. DYS kaydını tamamlayın: İzin belgesi başvuruları yalnızca DYS'den yapılıyor. Kayıt ve yetkilendirmeyi işin başında halledin.

  3. Ayniyet dosyası hazırlayın: Seri numarası, fotoğraf, teknik çizim, numune ve sözleşmeyi göndermeden önce dosyalayın. Geri gelişte gümrük bunlara bakacak.

  4. Verimlilik oranını gerçekçi verin: Fire/zayiat dahil sarfiyatı yurt dışındaki işleyiciden yazılı olarak alın. Kapatmada bu tablo esas alınacak.

  5. Tamirde belgeyi ayırın: Garanti kapsamındaysa garanti yazısını ve imalat hatası raporunu saklayın. Tam muafiyet bu kanıtlara bağlı.

  6. Takvim kurun: 12 aylık süreyi, 1 aylık ek süre ve kapatma pencerelerini ve 3 yıllık sınırı ajandanıza ekleyin.

  7. Menşeyi kontrol edin: Geri gelen ürünü üçüncü bir ülkeye ihraç edecekseniz, yurt dışındaki işlemin ürünün menşeini değiştirip değiştirmediğini menşe kuralları açısından inceleyin.



Sık sorulan sorular



Hariçte İşleme Rejimi ile geçici ihracat aynı şey mi?


Hayır. HİR'de eşya yurt dışında işlenir, tamir edilir veya yenilenir ve işlem görmüş ürün vergi avantajıyla geri gelir. Gümrük Rehberi geçici ihracatı ayrı bir başlık olarak ele alıyor; eşyanız yurt dışında işlem görmeden aynen geri gelecekse o hükümleri inceleyin.



Tamir için de Bakanlıktan izin belgesi almam gerekir mi?


Hayır. Tamir amaçlı hariçte işlemede ilgili gümrük müdürlüğüne başvurursunuz. Gümrük müdürlüğünün onayladığı beyanname izin hükmündedir; ayrıca izin belgesi düzenlenmez.



İzin süresi uzatılabilir mi?


Evet. Gerekçeli talep üzerine izin belgesine orijinal sürenin yarısı kadar ek süre verilebilir. Başvuruyu en geç belge süresi sonundan itibaren 1 ay içinde yapmalısınız.



Tamir ücretsiz yapılırsa vergi öder miyim?


Tamirin garanti, sözleşme, kanuni yükümlülük veya imalat hatası nedeniyle bedelsiz yapıldığını kanıtlarsanız eşya ithalat vergilerinden tam muaf girer.



Belgeyi kapatmazsam ne olur?


Tebliğe göre süresinde kapatma başvurusu yapmayan firmaya ihracatçı birliği 10 iş günü içinde yazı göndererek 1 ay ek süre bildirir. Bu sürede de başvurulmazsa belge müeyyide uygulanarak resen kapatılır. Ayrıca süresinde kapatma başvurusu yapmayan firmaların yeni talepleri değerlendirmeye alınmayabilir.



Sonuç


Hariçte İşleme Rejimi; fason üretim, yurt dışında tamir ve yüksek teknoloji gerektiren işlemler için ithalat vergisi yükünü yalnızca yurt dışında eklenen değerle sınırlayan pratik bir araçtır. Doğru kullanımın anahtarı üç başlıkta toplanıyor: DYS'de eksiksiz başvuru, sağlam bir ayniyet dosyası ve süresinde kapatma. Mevzuat zaman zaman değiştiği için başvurudan önce Karar ve Tebliğ'in güncel metnini kontrol etmenizi ve gümrük müşavirinizle çalışmanızı öneririz.



Kaynaklar



Yorumlar


bottom of page